Forum Home Your IP: 54.224.17.157

Kết quả 1 đến 8 của 8

Chủ đề: Dân ca, ví dặm Nghệ Tĩnh

  1. #1
    Tiểu học
    Ngày tham gia
    20-08-2013
    Đang ở
    ha
    Bài viết
    1
    Thanks
    0
    Thanked 2 Times in 1 Post

    Dân ca, ví dặm Nghệ Tĩnh

    Bây giờ là Nghệ An và Hà Tĩnh, nhưng xưa kia trong lịch sử, hai tỉnh là một vùng đất có tên gọi chung là Xứ Nghệ. Uống chung nước một dòng sông Lam, dựa lưng chung một vách Núi Hồng, nói chung giọng nói, ăn chung miếng ăn...

    Âm nhạc cũng vậy, là một mảng màu quánh đặc bản sắc riêng trong một khối không thể tách rời, mà ta cần phải gọi là “Dân ca Nghệ Tĩnh”; hoặc “Dân ca Xứ Nghệ”.

    “…Câu dân ca Xứ Nghệ mang đầy đủ tính dung hoà của nhiều thể loại dân ca khác, để rồi thể hiện một dáng dấp riêng trong bản sắc của mình…. Lẫn vào đó chút lẳng lơ của chiếu chèo đất Bắc, thêm một chút đa tình của quan họ Bắc Ninh và cũng không thiếu chút ngậm ngùi của điệu Lý Hoài Nam xứ Quảng (Quảng Đức)…hocvienamnhachue.vn

    Đặc điểm xuất xứ của âm nhạc cổ truyền Nghệ Tĩnh là hình thành từ lao động sản xuất. Nhưng lại được phát triển về chiều sâu bởi nhờ vào trí tuệ uyên thâm của các đồ nho, khiến cho người nghe thường cảm nhận rằng dân ca Nghệ Tĩnh lắng đọng và sâu đằm.

    Thiết nghĩ, rồi sẽ đến lúc ví dặm được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể của thế giới trong nay mai. Ngay từ bây giờ, mỗi chúng ta cần phải có ý thức tìm hiểu, duy trì, quảng bá và tôn vinh mạch sống tâm hồn của quê hương Nghệ Tĩnh. Nghĩ và viết. Bài này tôi tổng hợp lại vốn tư liệu có được từ các nguồn sưu tầm, cố gắng trình bày một cách dễ hiểu nhất, giúp cho những ai yêu dân ca Nghệ Tĩnh có thể nhận biết rõ ràng hơn về các làn điệu trong một thể loại mà ta vẫn gộp chung gọi là “ví dặm”.

    Có thể phân thành ba thể loại chính là Ví, dặm và hò. Trong mỗi một thể loại có những làn điệu riêng mang dáng dấp sinh hoạt lao động của từng phường hội, hay thôn làng.

    Hát ví:
    Ví là một thể ngâm vịnh, chủ yếu lấy thơ lục bát làm gốc. Ví không đặt nặng tiết tấu. Âm điệu cao, thấp, ngắn, dài, còn tùy thuộc vào bằng trắc, ca từ, lời thơ. Nội dung hát ví mang phong thái của một cuộc chơi nho nhã chữ nghĩa đối đáp làm chính. Âm vực thường không quá một quãng tám, giai điệu ân tình thiết tha. Ví có nhiều làn điệu như ví đò đưa sông Lam, ví đò đưa sông La, ví phường vải, ví phường cấy, ví phường võng, ví phường chè, ví mục đồng, ví ghẹo...

    Trong các làn điệu ví, ví phường vải được cho là nổi trội nhất, có tổ chức nhất, mà nội dung tôi đã có đăng tải nhiều ở các bài trước, bây giờ không nên dài dòng nhắc lại ở đây nữa. Chi bằng tôi để vào đây một làn điệu ví mời bà con cùng nghe :

    Mời nghe điệu [Chỉ thành viên đăng ký mới nhìn thấy link. ]

    Hát Dặm:
    Dặm là thể hát nói, có có tiết tấu rõ ràng, có phách mạnh, phách nhẹ, có nhịp nội, nhịp ngoại. Lời hát thường là bằng thơ ngụ ngôn, cứ mỗi bốn câu lại hát lặp lại câu bốn. Do đó, các nhà nghiên cứu âm nhạc cho rằng tiếng dặm có nghĩa là ghép vào, điền vào, đan vào nột chỗ thiếu, hay cũng có khi lặp lại.

    Hát dặm có nguồn gốc ở các huyện phía nam của tiểu vùng văn hóa Nghệ - Tĩnh như Thạch Hà, Can Lộc, Cẩm Xuyên, Kỳ Anh, Đức Thọ…. không phải hoàn toàn do nhân dân lao động sáng tác, có khi do một số nho sĩ sáng tác, được nhân dân ưa thích và phổ biến rộng rãi thành tài sản chung.

    Dặm có nhiều làn điệu như dặm kể, dặm cửa quyền, dặm ru, dặm vè, dặm nối, dặm xẩm, dặm mời trầu Đức Sơn…

    Do nhịp điệu sôi nổi, dí dỏm, nên càng về sau, hát dặm càng phổ biến nhiều ở các hội làng, hội chùa, hội đình, thậm chí cả đám cưới…như là một thành phần không thể thiếu trong một chương trình văn nghệ ở miền quê Nghệ Tĩnh.

    Mời nghe làn điệu [Chỉ thành viên đăng ký mới nhìn thấy link. ]

    Làn điệu Hò:
    Cũng như làn điệu hò của các vùng quê khác của Việt Nam, hò thường mô phỏng theo các nhịp điệu lao động như hò dô, hò khoan, hò dật, hò xẻ gỗ, hò kéo lưới, hò đi đường, hò trên sông, hò tình tang... có khác chăng là làn điệu hò Xứ Nghệ mang ngôn ngữ Xứ Nghệ, cũng như âm hưởng pha trộn của ví và dặm. Thậm chí, hát dạo trong ví phường vải cũng được coi là một làn điệu hò

    Ơ hò…
    Ai có chồng thì nói chồng đừng sợ
    Ai có vợ thì nới vợ đừng ghen
    Đến đây đàn hát cho quen
    Rạng ngày ai về nhà nấy
    Há dễ ngọn đèn hai tim
    Ơ hò…

    Mời nghe điệu [Chỉ thành viên đăng ký mới nhìn thấy link. ]

    Ngoài ra còn có các thể loại khác như: Làn khuyên, Lẩy kiều, Xẩm, Xẩm chợ, Xẩm thương, Hát ru, vv…

    Mời nghe điệu làn khuyên [Chỉ thành viên đăng ký mới nhìn thấy link. ]

  2. 2 thành viên sau đây đã bấm nút Thanks (gửi lời cảm ơn) tới lagiotinhanh cho bài viết hữu ích này:


  3. #2
    Tiểu học
    Ngày tham gia
    06-11-2012
    Đang ở
    viet nam
    Bài viết
    1
    Thanks
    0
    Thanked 3 Times in 1 Post

    Ví giặm 'buồn nhất trong kho tàng dân ca Việt Nam'

    Liên hoan dân ca ví giặm Nghệ Tĩnh lần 2 sẽ diễn ra từ 17 đến 19/8 tại TP Hà Tĩnh. Sự kiện lần này gây chú ý đặc biệt vì ví giặm đang trong quá trình làm hồ sơ đề nghị công nhận là di sản nhân loại cần bảo vệ khẩn cấp. Chương trình được truyển hình trực tiếp trên VTV2 vào lúc 20 giờ 17/8, từ Trung tâm Văn hóa tỉnh Hà Tĩnh.
    1. Nghệ - Tĩnh không chỉ là tên hai tỉnh Nghệ An, Hà Tĩnh hồi chưa sáp nhập, mà là một vùng địa lý - văn hóa gắn kết ngàn đời. Đến giờ, nhiều người Nghệ - Tĩnh xa quê, ở trong và ngoài nước, vẫn coi nhau là đồng hương, không phân biệt. Tiêu điểm của Liên hoan dân ca ví giặm Nghệ Tĩnh lần 2, do UBND hai tỉnh Hà Tĩnh, Nghệ An và báo Nhân dân tổ chức, là đêm nghệ thuật Đôi bờ ví giặm do người con xứ Nghệ, nhạc sĩ An Thuyên, viết kịch bản và tổng đạo diễn. Liên hoan thu hút 21 CLB dân ca của 2 tỉnh, gồm 450 người (nghệ nhân và nhân dân lao động) thi tài.

    Đôi bờ ví giặm, cái tên ý nghĩa về nhiều mặt. Hai tỉnh gắn kết về không gian, văn hóa, hiện còn lưu truyền 15 điệu ví, 8 điệu giặm. Phần 1 ca cảnh Đôi bờ ví giặm diễn tả những chàng trai Nghệ An đêm trăng trốn nhà vượt sông Lam sang hát cùng các cô gái Hà Tĩnh. Phần 2 là những làn điệu sân khấu đã cải biên thành công, gồm: lẩy Kiều, ví giận thương, hát khuyên, tứ hoa. Phần này hội tụ các diễn viên nổi tiếng đang sống tại Nghệ Tĩnh: NSND Hồng Lựu, NSƯT An Phúc, ca sĩ Nguyễn Phương Thanh (SN 1978, quê Đô Lương, giải Nhì dòng nhạc Dân gian,Sao Mai 2011), ca sĩ Hồng Oanh - Nghệ An; ca sĩ Quang Hưng, Thanh Nguyên (Hà Tĩnh). Đại chúng nhất là phần 3, Mùa trăng sông Lam sông La - tên ca khúc mới được nhạc sĩ An Thuyên viết dành riêng cho sự kiện này.



    GS-TS Trần Quang Hải với các nghệ nhân phường vải Trường Lưu, Hà Tĩnh. Ảnh: Võ Hồng Hải

    "Mùa trăng" thực sự là "mùa sao" , hội tụ các ca sĩ thế hệ 8X, được công chúng cả nước biết đến. Họ là: Phạm Phương Thảo (SN 1981, giải Ba Sao Mai 2003) với ca khúc mới Mùa trăng sông Lam, sông La; ca sĩ opéra Vành Khuyên (1979) biểu diễn Xa khơi (Nguyễn Tài Tuệ); Bùi Lê Mận (1988) cất tiếng Em là điệu ví (Quốc Nam), cô từng giành giải Nhất dòng Dân gian Sao Mai 2009; Đinh Thành Lê (giải Nhất Sao Mai 2007)...2. Đạo diễn chương trình Đôi bờ ví giặm trong bối cảnh ví giặm đang được xét di sản phi vật thể nhân loại cần bảo vệ, nhạc sĩ An Thuyên có tâm sự, bức xúc: "Thực tâm lòng tôi trĩu nặng, cũng vì yêu Nghệ - Tĩnh và ví giặm. Nhân dịp này, tôi muốn bày tỏ chính kiến chung ở mức quốc gia, UNESCO công nhận di sản để bảo tồn và phát huy, không có nghĩa những di sản như Nhã nhạc cung đình Huế, Cồng chiêng Tây Nguyên, Quan họ, Ca trù, Hát xoan v.v... đẳng cấp thế giới. Trong diễn đạt, cách tuyên truyền, quảng bá của truyền thông, báo chí trung ương, địa phương và theo cách hiểu của nhiều người hiện nay, có sự ngộ nhận này. ..

    Người thời đại này tôn vinh di sản cha ông để khai thác, hưởng thụ, điều ấy chính đáng. Song hầu hết là bệnh thành tích. "Lục lọi" vốn cổ của cha ông để hưởng lộc, người thời đại này đã ai đau đáu nghĩ và hành động: Cha ông để lại di sản cho con cháu, vậy chúng ta để lại gì cho thế hệ sau này? Chiến lược nào? Không ai quan tâm. Không có chiến lược, đề án hữu hiệu để phát huy".

    Cũng theo nhạc sĩ, dân ca là những làn điệu gốc, cổ. Dân ca ví, giặm được truyền khẩu lúc này, là "phiên bản" 50 - 70 năm nay, còn gốc thực sự thế nào, không ai nắm rõ. Sưu tập, thu gom, bảo tồn, phải ghi băng, đĩa, để có tài liệu truyền dạy, lưu giữ. Lớp nghệ nhân già hao hụt từng năm. Lớp còn "lửa" cống hiến thì phân tâm lo cơm áo, trong khi Nhà nước và địa phương vẫn bối rối loay hoay quá lâu về chế độ, chính sách đãi ngộ cho các nghệ nhân dân gian. Lúc nào cũng lý thuyết suông, sống theo hô hào, động viên chung chung thì chỉ là "ăn xổi", thời vụ.

    Nhạc sĩ An Thuyên nhận định: "Ví giặm Nghệ Tĩnh có 3 giá trị: một, giàu, sâu sắc; hai, được đưa lên sân khấu bởi sau bài chòi, chỉ ví giặm đủ sức dựng vở kịch, có nhân vật, tính cách, tâm trạng; ba, có giá trị làm chất liệu (ví, giặm, phát triển thành ca khúc, ca cảnh đi vào lòng người lâu dài). Người Việt ở nước ngoài nhớ về đất nước, luôn xao xuyến khi nghe quan họ và dân ca Nghệ Tĩnh, đấy là vốn quý không vùng nào khác có được.

    Hát xoan đơn điệu, không thể phát triển rộng. Ví giặm lan tỏa, có sức sống ra khỏi vùng gốc, vì nó buồn, sâu lắng. Vui sướng quá, người ta dễ quên. Chỉ nỗi buồn thắm đượm ở lại. Nghệ sĩ sáng tác, biểu diễn mà chạm đến đáy nỗi buồn của con người, là chiếm được công chúng. Dân ca Nghệ Tĩnh thành công, bởi nó buồn nhất trong kho tàng dân ca Việt Nam".

    Sông La cuối nguồn hòa vào sông Lam ra biển. Từ hai dòng sông ấy, bao lớp giai nhân tài trí xuất chúng được sinh ra, làm vinh danh quê hương, xứ sở. Đại hội đồng UNESCO sẽ họp, bỏ phiếu tháng 4/2014. Tin rằng, ví giặm sẽ được công nhận để không chỉ "tôn vinh", mà có cơ sở giữ gìn, truyền phổ, lưu danh nhiều thế hệ nữa, chứ không dừng lại ở... nỗi buồn.

    VI THÙY LINH
    Thể thao & Văn hóa

  4. 3 thành viên sau đây đã bấm nút Thanks (gửi lời cảm ơn) tới hatan123 cho bài viết hữu ích này:


  5. #3
    Tiểu học
    Ngày tham gia
    08-05-2013
    Đang ở
    đ
    Bài viết
    1
    Thanks
    0
    Thanked 1 Time in 1 Post
    Vậy ví Dặm hay ví Giặm là đúng đây các bạn?

  6. Thành viên sau đã Bấm nút Thanks (gửi lời cảm ơn) tới dung8833429 cho bài viết hữu ích này:


  7. #4
    Tiểu học
    Ngày tham gia
    04-07-2012
    Đang ở
    Da Nang
    Bài viết
    1
    Thanks
    1
    Thanked 1 Time in 1 Post
    VỀ TÊN GỌI HÁT GIẶM XỨ NGHỆ

    Thời gian qua, Báo CANA có đăng một số bài về đề tài hát giặm xứ Nghệ. Sau khi báo phát hành, một số bạn đọc thắc mắc từ hát "dặm" hay hát "giặm". Để rộng đường dư luận, số báo này chúng tôi đăng bài "Về tên gọi hát giặm xứ Nghệ" của tác giả Trần Lam Thuỷ - Cán bộ Trung tâm bảo tồn phát triển di sản dân ca xứ Nghệ. Qua đây mong bạn đọc trao đổi, góp ý trong cách gọi này. "Giặm" là tên gọi một thể hát của dân ca xứ Nghệ. Từ trước tới nay vốn tồn tại hai cách viết "giặm" và "dặm". Đây là một trong những vấn đề gây tranh cãi nhiều trong giới học thuật - những người thực sự quan tâm đến ngôn ngữ - văn hóa của xứ Nghệ.
    Theo các nhà ngôn ngữ học, khi "dặm" với tư cách là một danh từ dùng để gọi tên sự vật, ta viết với con chữ "d", chẳng hạn như: dặm ngàn, dặm trường (dặm là độ dài chỉ quãng đường), hoặc trong từ địa phương Nghệ Tĩnh, dặm là dụng cụ bắt cá nhỏ, tép ven sông... (theo Nguyễn Nhã Bản, Từ điển tiếng địa phương Nghệ Tĩnh, 1999). Như vậy, với quan điểm coi "dặm" là danh từ gọi tên một thể hát dân ca xứ Nghệ, thì lẽ đương nhiên phải được viết là "hát dặm".


    Tuy nhiên, những nhà nghiên cứu văn hóa dân gian xứ Nghệ xuất phát từ đặc điểm, cấu trúc của thể hát này lại cho rằng "hát giặm" có nguồn gốc từ động từ.
    Theo Từ điển tiếng Việt (tr 398), "giặm" là thêm vào chỗ còn trống, còn thiếu như giặm mạ vào ruộng; Ăn giặm thêm vào giữa buổi. Với hát giặm, có người cho rằng "giặm" là "giẫm chân" và hát giặm là lối hát có đánh nhịp bằng chân.
    Lại có người cho rằng, tiếng "giặm" xuất phát từ tính phân đoạn trong một bài hát giặm, tức là trong một bài hát có nhiều đoạn nhiều khúc. Còn có người cho rằng, giặm là giắm vào, điền vào như giắm lúa, điền nan (trong một cái rổ). Ý kiến này căn cứ những câu láy lại sau những trổ hát trong một bài hát giặm.
    PGS. Ninh Viết Giao cho rằng, "giặm" là tiếng vang lại của giọng nói nơi núi rừng. Nhất là khi chúng ta đi vào chỗ núi rừng có nhiều vách đá thẳng tắp cheo leo, khi nói một câu chúng ta thường nghe lại những tiếng của chính mình. Câu láy lại trong một đoạn hay một khúc có thể là tiếng vọng đó của con người thời xa xưa.
    Tại Hội thảo khoa học "Bảo tồn và phát huy các giá trị dân ca hò, ví, giặm xứ Nghệ" tổ chức vào tháng 3 vừa qua ở thành phố Vinh, vấn đề tên gọi của các thể hát cũng được đặt ra trao đổi và lựa chọn. Sau khi nghe ý kiến các nhà nghiên cứu ngôn ngữ, văn hoá, Hội thảo đã thống nhất tên gọi với cách viết là "giặm" - ví, giặm xứ Nghệ.
    Chúng tôi thiết nghĩ, bản thân ngôn ngữ vốn là võ đoán và mang tính quy ước, bởi vậy, nên có sự thống nhất để tiện cho việc gọi tên, bảo lưu và phát triển cho hôm nay và cả các thế hệ người Nghệ nói riêng và người Việt nói chung trong tương lai.

  8. Thành viên sau đã Bấm nút Thanks (gửi lời cảm ơn) tới KaldrXIII cho bài viết hữu ích này:


  9. #5
    THCS
    Ngày tham gia
    01-10-2013
    Đang ở
    fvfvgfd
    Bài viết
    4
    Thanks
    0
    Được THANKS 4 lần
    dù không phải ng hà tĩnh nhưng mình thích nghe giọng HT

  10. #6
    Tiểu học
    Ngày tham gia
    08-05-2012
    Đang ở
    Việt Nam
    Bài viết
    1
    Thanks
    0
    Được THANKS 0 lần
    Có nhiều bài hát mang tên ví dặm nổi tiếng khắp Việt Nam, tuyệt vời

  11. #7
    THCS
    Ngày tham gia
    27-09-2013
    Đang ở
    hà tĩnh
    Bài viết
    9
    Thanks
    27
    Được THANKS 4 lần
    VÍ DẶM chứ SAo lại ví Giặm nhi ?

  12. #8
    HungMusic_NT's Avatar
    Ngày tham gia
    11-01-2011
    Đang ở
    ♫ Khánh Hòa ♫
    Bài viết
    4,799
    Thanks
    14,794
    Được THANKS 24,244 lần
    Nghe nói có hội thảo bàn về ví dặm hay ví giặm mà vẫn chưa đi đến được thống nhất cuối cùng

Quyền viết bài

  • Bạn Không thể gửi Chủ đề mới
  • Bạn Không thể Gửi trả lời
  • Bạn Không thể Gửi file đính kèm
  • Bạn Không thể Sửa bài viết của mình
  •