Forum Home Your IP: 54.158.199.217

Kết quả 1 đến 7 của 7

Chủ đề: Giá trị của di sản Nghi lễ Then và Lễ hội Lồng tông

  1. #1
    Trung cấp
    le duy's Avatar
    Ngày tham gia
    25-05-2011
    Đang ở
    tuyen quang
    Bài viết
    183
    Thanks
    2,474
    Được THANKS 669 lần

    Giá trị của di sản Nghi lễ Then và Lễ hội Lồng tông


    Múa hát then trong Lễ hội Lồng tông Chiêm Hóa 2013. Ảnh:ThuTrang

    Đôi nét về Nghi lễ Then

    Then có nguồn gốc từ chữ “Tiên” có nơi gọi là “Sliên” là người của Trời. Then là một loại hình trình diễn dân ca tổng hợp bao gồm những khúc hát, điệu múa thuộc thể loại dân ca nghi lễ được sử dụng trong các lễ cúng chữa bệnh, giải hạn, cầu mùa, lễ cốm, lễ cấp sắc... do những người làm lễ Then thực hiện. Đàn ông hay đàn bà đều có thể làm thầy Then. Người được làm thầy Then đều phải tuân thủ những quy định bắt buộc. Như trong dòng họ đã có người làm thầy Then truyền nghề hay theo thầy Then học nghề và được công nhận qua một lễ cúng. Cho đến nay chưa có một tài liệu nghiên cứu nào khẳng định thời điểm ra đời của Then. Mọi người chỉ nhận biết Then là những câu văn thuộc dòng văn hóa dân gian hoặc do những cá nhân am hiểu sáng tác. Như vậy, Then bắt nguồn từ chính cuộc sống lao động và có vai trò to lớn trong đời sống tinh thần, đời sống tâm linh của người Tày.

    Theo nghệ nhân then Nguyễn Mạnh Thẩm, ở thôn Nà Đồn, xã Thanh Tương (Nà Hang), hiện nay trên địa bàn tỉnh tồn tại hai dòng Then. Then cổ phần lớn là các bài cúng và Then mới là các bài hát ca ngợi cuộc sống được sáng tác dựa trên chất liệu Then cổ. Để thực hiện Nghi lễ Then, chủ lễ cần mũ, quần áo, khăn, quạt, đai thắt, đàn tính, chùm sóc, quả sóc và đồ cúng gồm lệnh bài, dây bùa hộ mệnh, mõ cá, thanh âm dương. Theo hình thức thể hiện, Then chia thành Then tính và Then quạt. Then quạt cùng nhóm với pụt, ra đời sớm hơn Then Tính, khi hát thầy Then sử dụng quạt. Then quạt được sử dụng trong các nghi lễ cầu yên như: Cúng mụ, cúng giải hạn, cúng chữa bệnh, cúng “đầu ma”, cúng cấp sắc. Then Tính ra đời và phát triển trên cơ sở Then quạt, có nhạc đệm là đàn Tính và chùm sóc, quả nhạc. Khi thể hiện vừa đàn vừa hát, nhịp đi lúc nhanh lúc chậm. Nếu thời gian cùng thể hiện một khúc hát thì Then tính nhanh gấp ba lần Then quạt. Then tính rút gọn hơn về số câu và nhịp phách. Ở Then quạt âm điệu chủ yếu là “ừ ừ”, còn Then tính là “ới la ới là”, nghĩa là khát vọng giao đãi của con người với trời đất, thiên nhiên, vạn vật.

    Để làm Nghi lễ Then không thể thiếu cây đàn tính. Đàn tính gồm ba phần, cần đàn, bầu đàn và dây đàn. Cần đàn tốt nhất là làm bằng gỗ cây thừng mực, vừa dai, vừa nhẹ. Bầu đàn được làm bằng quả bầu nậm để khô, có mặt bầu đàn dán gỗ vông. Dây đàn được làm bằng sợi tơ tằm trải sáp o­ng. Đàn tính đánh theo cách đánh của bộ gõ, nghe như tiếng trống và tiếng gõ phách cùng cộng hưởng. Đàn tính thường gồm 3 dây nhưng ở Tuyên Quang chủ yếu vẫn là loại 2 dây. Loại 2 dây “rề, sòn” dùng cho hát tàng bốc (đường bộ), đây là loại Then dùng cho người đi đường, phản ánh cuộc sống con người, dùng trong các lễ hội. Loại 2 dây “đồ, son” dùng cho hát tàng nặm (đường thủy), chủ yếu thầy Then dùng trong lễ dâng sớ, xin quẻ, nộp lễ vật...

    Bà then Lâm Thị Cháy, ở thôn Nà Bó, xã Phúc Thịnh (Chiêm Hóa) cho biết, người ta chia nội dung các bài Then thành hai nhóm là Then yên kỳ và Then lễ hội. Nhóm Then yên kỳ bao gồm các nội dung Then cầu yên, Then cầu chúc, Then chữa bệnh. Then yên kỳ chiếm tỷ lệ nhiều hơn trong đường Then. Nhóm Then lễ hội gồm Then cầu mùa, Then vào nhà mới, Then cấp sắc, Then trong lễ cốm. Then còn được thể hiện trong các cung Then, khúc Then trong Nghi lễ Then.


    Hát Then tại Lễ hội Lồng tông Chiêm Hóa. Ảnh: P.V

    Nghi lễ Then mang tính nhân văn sâu sắc, thể hiện ước vọng của con người về cuộc sống bình an. Ngày nay hát Then còn được sử dụng nhiều trong các buổi liên hoan văn nghệ quần chúng, là kho tàng quý giá về di sản văn hóa cổ truyền của dân tộc và nguồn tư liệu quan trọng giúp cho việc nghiên cứu truyền thống lịch sử, văn hóa, phong tục tập quán của người Tày. Then có ý nghĩa trong quá trình bảo tồn văn hóa dân gian dân tộc Tày mà các nghệ nhân Then là trung tâm bảo tồn nghệ thuật Then.

    Hiện nay, trên địa bàn tỉnh số lượng người am hiểu về Nghi lễ Then, nhất là Then cổ không còn nhiều hoặc đang “đứng bóng”. Vì vậy nguy cơ thất truyền, mai một Nghi lễ Then của đồng bào Tày là rất lớn. Trước vấn đề đó, trong những năm gần đây tỉnh đã chỉ đạo Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tiến hành kiểm kê, lập danh mục di sản văn hóa phi vật thể trên địa bàn toàn tỉnh, trong đó có Nghi lễ Then để lập hồ sơ có biện pháp bảo vệ khẩn cấp. Nhiều câu lạc bộ học Then, hát Then ở các xã, phường, thị trấn và các trường học ra đời. Đồng thời, tôn vinh kịp thời các nghệ nhân Then, tổ chức nhiều chương trình liên hoan văn nghệ có nội dung hát Then, xây dựng làng văn hóa du lịch gắn với bảo tồn Nghi lễ Then tại các địa phương.

  2. 4 thành viên sau đây đã bấm nút Thanks (gửi lời cảm ơn) tới le duy cho bài viết hữu ích này:


  3. #2
    Trung cấp
    le duy's Avatar
    Ngày tham gia
    25-05-2011
    Đang ở
    tuyen quang
    Bài viết
    183
    Thanks
    2,474
    Được THANKS 669 lần

    Lễ hội Lồng tông

    Lễ hội Lồng tông

    Theo đồng bào Tày tỉnh Tuyên Quang, Lồng tông có nghĩa là lễ hội xuống đồng đầu năm mới. Đây là lễ hội dân gian cầu mùa lớn nhất trong năm của người Tày. Lễ hội thường được tổ chức vào ngày mồng 3 đến 15 tháng Giêng hàng năm. Lễ hội tổ chức theo quy mô cấp thôn, xã, huyện. Ở tỉnh ta ở cấp độ huyện có Lễ hội Lồng tông huyện Chiêm Hóa tổ chức vào ngày 8 tháng Giêng và Lễ hội Lồng tông huyện Lâm Bình tổ chức vào ngày 12 tháng Giêng hàng năm. Lễ hội là dịp để cư dân địa phương tạ ơn Thần Nông, Thành Hoàng làng, cầu mong mùa màng tươi tốt bội thu, muôn vật nảy nở khỏe mạnh, muôn người bình an, là nơi tụ họp vui xuân của mọi người.


    Các thầy Pú Mo làm lễ trong Lễ hội Lồng tông huyện Chiêm Hóa.

    Ông Quan Văn Nàm, ở thôn Bản Câm, xã Phúc Sơn (Chiêm Hóa) cho biết, ở các địa phương thường tổ chức Lễ hội Lồng tông lệch ngày nhau để người dân các nơi cùng góp vui. Các nghi thức tế lễ và trò chơi dân gian của Lễ hội Lồng tông được tổ chức tại các bãi đất phẳng, rộng, thoáng đoãng, đẹp và cả ở các đình, đền, miếu thờ các Thiên Thần, Địa Thần, Thủy Thần, Nhân Thần của các địa phương. Hàng năm để tổ chức Lễ hội Lồng tông, dân làng các địa phương chuẩn bị chu đáo trước đó gần một tháng. Ban tổ chức được thành lập với thành phần là các cụ cao niên có uy tín, đứng đầu là Pú Mo (chủ lễ) chủ trì. Lễ hội Lồng tông gồm hai phần, phần lễ diễn ra trước và phần hội diễn ra ngay sau đó. Chủ lễ (Pú Mo) sắp mâm (gồm mâm lễ mặn: Gà trống thiến, chân giò lợn, xôi ngũ sắc, rượu; mâm lễ chay gồm: Bánh chưng, bánh dày, bánh nẳng, bánh khảo, hoa quả, trầu, cau, tiền, vàng, giấy và mâm 100 quả còn) và thắp hương trên các kệ tồng, làm lễ cúng tế với các bước: Giải uế khai quang, tiễn tước, tiễn tửu, đọc văn tế, hóa dâng vàng mã, tiễn thánh, rước lộc, tán lộc và hạ điền. Nghi lễ hạ điền, Pú Mo hoặc người uy tín được ủy quyền dùng trâu tuyển cày một vài đường cày ở thửa ruộng gần đó với ý nghĩa mở đầu cho một vụ cày cấy mới trong năm thu được nhiều thắng lợi.

    Tiếp theo phần lễ là phần hội. Trong phần hội có các trò chơi dân gian như múa lân, tung còn, kéo co, đẩy gậy, đi cà kheo, bắn nỏ, đánh pam, đánh yến, đánh đu, đi cầu lút, cầu leo, đấu vật, chọi gà, hát đối đáp Sli, Lượn, Then... Tiêu biểu và quan trọng nhất của phần hội chính là tung còn với những cây còn cao làm bằng những cây tre bó gộp lại chôn ở giữa sân hội. Phần thi này có thưởng cho ai may mắn tung trúng thủng vòng còn, khi nào thủng vòng còn cũng là lúc về mặt nghi Lễ Lồng tông kết thúc. Cuộc thi tung còn được nhiều người hào hứng tham gia, nhất là thanh niên, gắn với quan niệm văn hóa phồn thực (âm-dương), gắn với tình yêu đôi lứa, sinh sôi nẩy nở. Khi tan hội ra về, ai nấy cũng muốn mang một quả còn về nhà treo lấy may quanh năm.

    Lễ hội Lồng tông thể hiện nhu cầu về cuộc sống tinh thần, tâm linh, ước vọng của đồng bào Tày về một cuộc sống ấm no, hạnh phúc. Ông Ma Văn Chương, ở thôn Đình, xã Hùng Mỹ (Chiêm Hóa) khẳng định, lễ hội phản ánh đời sống, bản sắc văn hóa độc đáo của người Tày qua nghi lễ, trò chơi, ẩm thực, múa hát... Lễ hội Lồng tông có giá trị duy trì thuần phong mỹ tục, khích lệ quá trình lao động sản xuất của người dân, giá trị kết cấu cộng đồng, giá trị thẩm mỹ, giá trị biểu tượng. Lễ hội cũng là dịp giao lưu văn hóa, văn nghệ, thể thao, trò chơi dân gian. Lễ hội Lồng tông có lịch sử lâu đời với sức sống bền bỉ theo thời gian, không thể thiếu với đồng bào Tày nên ít có nguy cơ mai một. Những năm gần đây, trước nguyện vọng của nhân dân và phục vụ phát triển du lịch, tỉnh ta đã khôi phục lại đầy đủ lễ hội Lồng tông cấp huyện ở Chiêm Hóa, Nà Hang, Lâm Bình ngày càng quy mô hơn.

  4. 4 thành viên sau đây đã bấm nút Thanks (gửi lời cảm ơn) tới le duy cho bài viết hữu ích này:


  5. #3
    Trung cấp
    le duy's Avatar
    Ngày tham gia
    25-05-2011
    Đang ở
    tuyen quang
    Bài viết
    183
    Thanks
    2,474
    Được THANKS 669 lần

  6. 4 thành viên sau đây đã bấm nút Thanks (gửi lời cảm ơn) tới le duy cho bài viết hữu ích này:


  7. #4
    Trung cấp
    le duy's Avatar
    Ngày tham gia
    25-05-2011
    Đang ở
    tuyen quang
    Bài viết
    183
    Thanks
    2,474
    Được THANKS 669 lần




  8. 8 thành viên sau đây đã bấm nút Thanks (gửi lời cảm ơn) tới le duy cho bài viết hữu ích này:


  9. #5
    Tiểu học
    Ngày tham gia
    31-10-2012
    Đang ở
    dg
    Bài viết
    2
    Thanks
    0
    Thanked 1 Time in 1 Post
    Chúc mừng lễ công nhận văn hóa quốc gia, mong rằng cùng với danh hiệu này thì đồng bào các dân tộc tỉnh Tuyên Quang sẽ gìn giữ, phát huy hát Then trở thành viên ngọc quý trong kho tàng văn hóa nghệ thuật Việt Nam

  10. Thành viên sau đã Bấm nút Thanks (gửi lời cảm ơn) tới dinhhuandz cho bài viết hữu ích này:


  11. #6
    Trung cấp
    le duy's Avatar
    Ngày tham gia
    25-05-2011
    Đang ở
    tuyen quang
    Bài viết
    183
    Thanks
    2,474
    Được THANKS 669 lần
    Danh hiệu này đạt được là sự nỗ lực của sở VHTT &DL tỉnh Tuyên Quang. Trong đó có ông Ma Văn Đức (ông trẻ của mình) nay là nguyên phó giám đốc sở VHTTDL. Một người rất tâm huyết với hát then đàn tính. VD clip ở trên là đề tài nghiên cứu của ông về then tày TQ sản xuất và phát hành năm 2005. Hiện nay hát then đàn tính của Tuyên Quang đang dần được khôi phục và phát triển nhân rộng ở các huyện Chiêm hoá, Na hang, Lâm Bình nơi mà phần lớn đồng bào dân tộc tày sinh sống. Qua các lớp truyền dạy của các nghệ nhân, qua các câu lạc bộ...Đây là một di sản quý báu trong kho tàng VHNT dân gian VN nói chung cũng như của đồng bào các DT tỉnh Tuyên Quang nói riêng.

  12. Thành viên sau đã Bấm nút Thanks (gửi lời cảm ơn) tới le duy cho bài viết hữu ích này:


  13. #7
    Tiểu học
    Ngày tham gia
    10-11-2012
    Đang ở
    Hanoi
    Bài viết
    1
    Thanks
    0
    Thanked 1 Time in 1 Post
    Chúc mừng, mong rằng đồng bào các dân tộc tỉnh Tuyên Quang sẽ phát huy và bảo tồn nghệ thuật hát Then thật tốt

  14. Thành viên sau đã Bấm nút Thanks (gửi lời cảm ơn) tới lollykaori cho bài viết hữu ích này:


Quyền viết bài

  • Bạn Không thể gửi Chủ đề mới
  • Bạn Không thể Gửi trả lời
  • Bạn Không thể Gửi file đính kèm
  • Bạn Không thể Sửa bài viết của mình
  •