Forum Home Your IP: 54.224.17.157

Kết quả 1 đến 8 của 8

Chủ đề: Hát Ống

  1. #1
    THCS
    Ngày tham gia
    21-09-2011
    Đang ở
    Vietnam
    Bài viết
    10
    Thanks
    8
    Được THANKS 9 lần

    Hát Ống

    Hát ống trở lại với người dân

    Một loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc bị lãng quên khá lâu trên đất Bắc Giang mới đây lại ngân vang trở lại. Đó là những câu hát ống, hát ví mộc mạc, trữ tình diễn ra trên cánh đồng làng tại xã Liên Chung (Tân Yên) làm không ít người bất ngờ, xúc động.

    Nghệ thuật hát ống, hát ví khá xa lạ với nhiều người, đặc biệt là giới trẻ bởi loại hình sinh hoạt văn hóa độc đáo này đã vắng bóng tại Bắc Giang từ những năm 70 - 80 của thế kỷ trước. Được một người bạn mời về quê thưởng thức hát ví, hát ống, chúng tôi không khỏi tò mò, háo hức. Lạ lẫm, hấp dẫn và cuốn hút là cảm nhận đầu tiên của chúng tôi khi trực tiếp lắng nghe các bác nông dân quanh năm chân lấm, tay bùn ở vùng quê nghèo nhất, nhì huyện Tân Yên (Bắc Giang) thể hiện. Hóa ra, hát ví, hát ống đã trở nên quen thuộc với người dân Liên Chung từ hàng trăm năm rồi. Bà Nguyễn Thị Nga, thôn Hậu, đã ở tuổi "xưa nay hiếm" kể, không biết hát ống, hát ví xuất hiện từ khi nào ở đất Liên Chung, chỉ biết khi bà 15 tuổi đã theo các mẹ, các bà đi hát ở đình, chùa; trai gái yêu nhau cũng từ những ca từ ngọt ngào, da diết ấy.


    Hát ống là một loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc.

    Nói rồi bà Nga nhẩm theo một làn điệu tha thiết mà bà đã hát suốt thời thanh xuân: “Phải lòng nói trước làm chi/Làng em làng Hậu, nhà thì ngõ Trong/Nếu ai đã hỏi thật lòng/Thời em chẳng giấu kẻo lòng hoài nghi/Bờ đê đường cũng dễ đi/Về thôn Liên Bộ nhà thì gần sông/Duyên đâu vương sợi tơ hồng/Thành ra tri kỷ, mặn nồng cũng nên”. Ông Ngô Văn Nguyên - Chủ nhiệm CLB hát ống, hát ví Liên Chung không giấu vui vẻ cho hay: “Theo nhiều cụ cao niên trong xã, từ thời phong kiến đã xuất hiện những cuộc hát ví, hát ống bên gốc đa Nhã Nam của thợ cày, thợ cấy người Liên Chung về gặt thuê cho địa chủ, có những canh hát kéo dài cả ngày trời, có khi hàng tuần trăng. Trong cuộc khởi nghĩa Yên Thế ở thời kỳ hòa hoãn lần thứ hai (1897-1909) đã diễn ra nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ mà khi đó hát ví được khá đông người hâm mộ. Nghe nói ông Cả Trọng (con trai cả của Đề Thám) cũng là một trong những người hát ví hay nhất trong nghĩa quân đất hùm thiêng.
    Trải qua hàng trăm năm, những giá trị văn hóa mà người dân Liên Chung gìn giữ thông qua những câu hát ví, hát ống được đáng trân trọng. Việc bảo tồn hát ví vẫn được một số người dân nơi đây lưu truyền, khôi phục thông qua các buổi sinh hoạt cộng đồng như liên hoan văn nghệ quần chúng, các tiểu phẩm kịch, hoạt cảnh dân ca do người dân trong xã tự biên, tự diễn, hay qua những câu hát ru mà các bà, các mẹ thường hát cho con cháu nghe.

    Trong các buổi đi cấy, đi cày, làm cỏ, tát nước…, người nông dân Liên Chung lại hát đối đáp, giao duyên để bớt đi những mệt nhọc ngày mùa. Chính vì thế, họ gọi hình thức hát này với những cái tên mộc mạc hơn, gần gũi hơn: hát cày, hát cấy, hát vơ cỏ... So với các hình thức dân ca khác, hát ví, hát ống có giai điệu khá đơn giản, gần gũi, dễ học, dễ thuộc và thường là hát ứng khẩu rất tài tình, thông minh dí dỏm, lời hát ví thường là những câu lục bát. Điểm mạnh của hát ví chính là ở ngôn từ phong phú, khả năng ứng biến linh hoạt của người hát cũng như sự sáng tạo trong lời bài hát.

    Hiện nay, những người tâm huyết với môn nghệ thuật này ở trong xã đã sưu tầm hàng nghìn lời hát được truyền lại, trong quá trình hát, người hát có thể tự sáng tác sao cho phù hợp với hoàn cảnh. Hát ống về bản chất vẫn là hát ví nhưng hai bên hát thông qua một dụng cụ là những chiếc ống bằng tre hoặc nứa, được bịt bằng da ếch, nối với nhau bởi một sợi tơ. Khi một bên hát, âm được truyền qua chiếc ống đến với người nghe.
    Trong nỗ lực gìn giữ và phát huy loại hình nghệ thuật độc đáo này, mới đây, xã Liên Chung đã thành lập CLB hát ống, hát ví đầu tiên với 31 hội viên. Thời gian gần đây, CLB đã sưu tầm những bài hát cổ, phân loại và truyền dạy cho hội viên. Ông Dương Minh Hiểu - Phó Chủ tịch UBND xã Liên Chung cho biết: “Trong một kế hoạch dài hơi hơn, chúng tôi cũng đang tính đến việc đưa hát ví, hát ống vào các trường học trong xã để giới thiệu cho thế hệ trẻ biết và trân trọng một giá trị văn hóa, tinh thần của quê hương".

  2. 2 thành viên sau đây đã bấm nút Thanks (gửi lời cảm ơn) tới minhthanhkggr cho bài viết hữu ích này:


  3. #2
    Tiểu học
    Ngày tham gia
    27-11-2012
    Đang ở
    Huế
    Bài viết
    2
    Thanks
    0
    Được THANKS 5 lần






    Được một người bạn mời về xã Liên Chung, huyện Tân Yên (Bắc Giang) để thưởng thức hát ống, chúng tôi không khỏi tò mò, háo hức. Lạ lẫm, hấp dẫn và cuốn hút là cảm nhận đầu tiên của chúng tôi khi trực tiếp lắng nghe các bác nông dân quanh năm chân lấm, tay bùn thể hiện. Hóa ra, hát ví, hát ống đã trở nên quen thuộc với người dân ở đây từ hàng trăm năm rồi.

    Các cụ cao niên trong làng Hậu, xã Liên Chung (ngôi làng được xem là cái lôi của hát ống) kể lại rằng: hát ống có cách đây hàng vài trăm năm nó xuất phát từ niềm vui trong lao động sản xuất, dần dần được phát triển với nhiều loại hình như hát hoạ, hát đố, hát giao duyên, chia tay, giã bạn…

    Bà Nguyễn Thị Triện 65 tuổi cho biết: Thế hệ ở tuổi 75 - 80 của làng Hậu, xã Liên Chung nhiều người giỏi hát ví. Như cụ Thâm, cụ Bơ, cụ Soạn. .. Những năm 1955 phong trào hát ống ở Liên Chung Hậu nức tiếng gần xa.

    Nghe nói trong cuộc khởi nghĩa Yên Thế ở thời kỳ hòa hoãn lần thứ hai (1897-1909) đã diễn ra nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ mà khi đó hát ống được khá đông người hâm mộ. Khi ấy ông Cả Trọng (con trai cả của Đề Thám) cũng là một trong những người hát ống rất hay.

    Cái tên hát ống nghe lạ mà quen bởi thực chất đó chính là lối hát ví, hát giao duyên đối đáp qua lại vốn phổ biến trong dân gian xưa nay. Hát ống cũng mang những đặc trưng của các hoạt động sinh hoạt âm nhạc cộng đồng truyền thống như: được truyền từ đời này sang đời khác, hình thức diễn xướng đơn giản, gắn liền với cảnh quan thiên nhiên và sinh hoạt đời thường của người nông dân.

    Hát ống, với bản chất là hát ví, có giai điệu và ca từ mộc mạc, giọng hát như giọng thơ, thường là thể thơ lục bát dễ nhẩm, dễ thuộc. Nhưng điểm khác biệt và độc đáo là ở chỗ người ta sử dụng những chiếc ống hát được nối với nhau vừa để truyền âm, vừa để động tác khi hát trở nên duyên dáng hơn, cuốn hút hơn.

    Ống hát thường được làm bằng những nguyên liệu tự nhiên vốn rất sẵn ở các vùng quê như ống tre hoặc nứa. Sau khi làm sạch, tròn trịa, một đầu ống người ta bịt lại bằng da con ếch, rồi nối hai ống với nhau bằng sợi tơ hoặc cước với khoảng cách vài chục sải tay.

    Khi hát, mỗi khi bên này dùng ống làm loa để hát thì bên kia đặt ống lên tai để nghe, rồi đổi lại. Cứ thế, cứ thế, sợi tơ mỏng mảnh khẽ rung lên, truyền đi những âm điệu ngọt ngào, khiến cả người hát lẫn người xem đều thích thú, say mê.


    Trong ký ức của nhiều người dân làng Hậu, xã Liên Chung bây giờ vẫn ghi nhớ hình ảnh những buổi hội làng hoặc sinh hoạt văn nghệ ở đình, chùa, những đêm trăng thanh gió mát, nam thanh nữ tú trong làng lại ngân nga những câu hát đượm tình quê hương, thắm tình người. Ðã có nhiều mối lương duyên giữa trai gái trong ngoài thôn được se nên cũng từ những sợi tơ ấy.

    Nét độc đáo của hát ống ở xã Liên Chung còn thể hiện ở sự phong phú về ngôn từ, khả năng ứng biến linh hoạt trong từng hoàn cảnh của đôi bên khi đối đáp. Trong những cuộc hát ống, hát ví đôi khi còn là những sự so tài cao thấp. Phường này, người này hát lên những câu đối, câu đố để phường kia hay người kia đối lại hay giải đáp.

    Nếu đối đáp được thì đó là một sự thoả đáng, còn nếu không thì bên thua coi đó là một món nợ hẹn lần sau đáp lại. Như: Nữ hát: Em đố chàng: Hoa gì sớm nở tối tàn/Trắng, hồng, đỏ thẫm, tím than trong ngày?/Hoa gì trắng đỏ cùng cây?/Hoa gì đêm nở, ban ngày cấm cung? Nam trả lời: Phù dung sớm nở tối tàn/Năm màu thay đổi chan chan trong ngày/Hoa giấy trắng đỏ cùng cây/Hoa quỳnh đêm nở, ban ngày cấm cung…

    Cũng có khi trong hát ống, hát ví giao lưu còn là những câu bông đùa, giễu cợt, trêu chọc giữa người này với người kia để thử tài ứng đáp. Bên bị trêu chọc cố gắng suy nghĩ tìm ra câu hát sao cho thoả đáng, nếu không bên nghe sẽ bị coi là thua và chịu đến lần sau. Đây cũng là nét đặc trưng rất riêng biệt của hát ví, hát ống so với các lối hát khác.

    Nhằm khôi phục và gìn giữ loại hình văn hoá dân gian đặc sắc này, tháng 4 /2012 vừa qua Câu lạc bộ hát ví, hát ống Liên Chung huyện Tân Yên vừa được thành lập thu hút 31 hội viên tham gia trong đó có đủ mọi thành phần lứa tuổi.

    Tại Lễ đón nhận các sự kiện văn hoá và Ngày hội văn hóa thể thao và du lịch các dân tộc tỉnh Bắc Giang lần thứ V năm 2012 vừa diễn ra, những câu hát ví, hát ống của người dân Liên Chung đã được tôn vinh và giới thiệu đến với du khách gần xa.

    Hy vọng rằng, với bản sắc độc đáo và sức lan tỏa mạnh mẽ của giai điệu ngọt ngào hát ống Liên Chung Tân Yên sẽ không bị lãng quên mà được phát huy trong nền văn hóa tiên tiến mà đậm đà bản sắc của dân tộc.

  4. 2 thành viên sau đây đã bấm nút Thanks (gửi lời cảm ơn) tới hongdung312 cho bài viết hữu ích này:


  5. #3
    THCS
    Ngày tham gia
    01-11-2011
    Đang ở
    viet nam
    Bài viết
    3
    Thanks
    1
    Được THANKS 3 lần
    Trên địa bàn huyện Tân Yên xưa tại các làng xã: Liên Chung, Cao Thượng - Nhã Nam từng đã tồn tại và rất phát triển loại hình hát ví và hát ví ống. Đặc trưng của loại hình dân gian này đó là lối hát giao duyên, đối đáp nam nữ, có làn điệu riêng biệt, đã trở thành hình thức sinh hoạt văn hoá cộng đồng. Ngày nay, hát ví, ví ống ở Tân Yên đang mai một và nếu không sớm được bảo tồn gìn giữ e rằng cũng không lâu nữa người ta chỉ biết đến, nhắc đến cái tên còn nội dung các trổ hát ví, cách thức thể hiện ra sao lại là chuyện khác.

    Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Đình Bưu: “Hát ví là loại dân ca trữ tình đối đáp nam nữ, một hình thức ca hát truyền thống rất lâu đời của nhân dân. Hát ví có lẽ là loại dân ca phổ biến nhất vì xét về mọi mặt như làn điệu thì hát ví chỉ có một làn điệu, giọng ví nghe gần gũi với giọng thơ, dễ hát dễ thuộc, âm giai và nhịp điệu thô sơ mộc mạc”. (Địa chí Hà Bắc trang 606).
    Để có một cuộc hát ví không quá khó, vì là hát đối đáp nên có khi chỉ với hai người cũng có thể thành một cuộc hát ví. Hơn thế hát ví gắn liền với lao động của nhà nông vì thế, nó còn gọi là hát cày cấy, hát vơ cỏ... Hình thức diễn xướng của hát ví đơn giản, gắn liền với quang cảnh thiên nhiên sẵn có và sinh hoạt đời sống hàng ngày của người lao động. Cũng như các loại hình văn nghệ dân gian khác, hát ví là hình thức thỏa mãn nhu cầu giao lưu văn hoá, văn nghệ, giao lưu tình cảm của người lao động một cách ý nhị và thuận lợi nhất. Trong hát ví có hát ví lẻ, ví vặt và hát ví cuộc. Ví lẻ, ví vặt diễn ra thường ngày trên đồng ruộng, trong thôn xóm, nhưng dù là ví lẻ hay ví vặt thì cũng phải là đối đáp nam nữ. Hát ví cuộc là hát hội có trao thưởng. Cuộc hát ví có 3 giai đoạn: Hát chào hát hỏi, hát trao duyên nguyện ước, hát tiễn hát dặn. Mỗi một giai đoạn chia thành nhiều chặng. Hát ví không khó bởi lời hát chủ yếu được phát triển trên nền tảng gốc là ca dao nhưng người hát cần sự sáng tạo, thông minh, khả năng đối đáp linh hoạt. Hát ống hay ví ống, người hát có thêm dụng cụ hát, đó là hai ống nứa một đầu bịt da ếch nối với nhau bằng một sợi tơ từ con cước dài ngắn tuỳ ý miễn sao người ở hai đầu hát đối đáp thoải mái mà người đứng ở đầu phía bên kia không nghe thấy và được truyền âm qua sợi cước. Đây cũng là lối hát đối đáp với nhau, ai hát thì cầm ống hát cho người bên kia nghe.


    Nghệ nhân Nguyễn Thị Khéo
    Một trong nhưng địa phương được coi là cái nôi hát ví, ví ống của Tân Yên là làng Hậu xã Liên Chung. Với trên 400 hộ, 1700 nhân khẩu thôn quê này nuôi dưỡng nhiều hạt nhân văn nghệ, nhưng nói về hát ví hát ống cũng không còn nhiều người nhớ. Bà Nguyễn Thị Triện 65 tuổi cho biết: Thế hệ ở tuổi 75 – 80 của làng Hậu nhiều người giỏi hát ví. Như cụ Thâm, cụ Bơ, cụ Soạn. Những năm 1955 phong trào hát ví, ví ống ở Hậu nức tiếng gần xa. Đi làm đồng, cắt cỏ thường thấy cảnh hát ví, không chỉ hát trong làng xã với nhau, thôn nữ ở Hậu khi cắt cỏ ở đồng Ve vẫn thường hát ví với trai làng Nguyễn, Đồng Sen Việt Lập. Lớp của bà Triện những năm 1965 vẫn còn nhiều người hát ví nhưng giờ thì không còn ai hát nữa. Ngay như bà Triện giờ cũng chỉ nhớ bập bõm vì bỏ lâu rồi. Khi thể hiện lại một trổ hát ví được đôi câu bà Triện dừng lời: Lâu qúa rồi, giờ nó cứ “ấm ửn” thế nào ấy, không hát được. Nhẩm tính ra lớp người giỏi hát ví, biết nhiều trổ hát ở Hậu giờ đều đã ở tuổi hiếm. Tuy đang mệt nhưng nghe nói về hát ví cụ Thâm cũng cố gượng dậy, nét xuân sắc xưa kia vẫn còn lưu lại trên gương mặt gầy của cụ. “Hai năm trước tôi vẫn đi hát ở chùa, nhưng sau đó mất giọng và bỏ từ đó”- Cụ Thâm cho biết vậy và những trổ hát ví từng theo chân cô thôn nữ một thời giờ cũng không rõ rơi rụng ở đâu.
    Công bằng mà nói, trong phong trào văn hóa văn nghệ ở Liên Chung, làng Hậu vẫn là mạnh nhất nhưng chủ yếu là hát quan họ, hát chèo vì vậy vốn hát ví, ví ống cứ mai một dần và để ghi lại một trổ hát ví thực không dễ. May mắn thay đi gần như khắp làng rồi cũng tìm được đó là chị Nguyễn Thị Khéo nhà ngay gần đình Vường. Chị Khéo cho biết: Ngày trước ở làng Hậu có đội văn nghệ thường đi lưu diễn trong và ngoài xã, tôi tham gia với đội văn nghệ từ năm 16 tuổi, nay đã ngoài 50 nhưng vẫn rất mê hát. Hơn thế khi về làm bạn đời với ông Nguyễn Bá Nhương thì bố mẹ chồng là Nguyễn Bá Nhận, Nguyễn Thị Tin đều là những người hát ví có tiếng trong làng ngoài xã cũng chính vì vậy chị Khéo được thừa hưởng phần nào vốn văn hóa dân gian này và ghi lại được một số trổ hát về giao duyên, tát nước, hội chùa.
    Không dây mà buộc em chàng,
    Trăm sông một bến tình nay anh trao.
    Thắm phai nàng hỡi má đào,
    Đá vàng ta quyết dạt dào thủy chung.
    ....Đấy với đây không dây mà buộc,
    Em với chàng không chuốc mà say.
    Điều kì lạ đó là ghi trên văn bản những trổ hát ví thường là câu thơ lục bát nhưng khi được chị Khéo thể hiện thêm chữ hoặc bớt lời thì những lời thơ như được chắp thêm cánh, mênh mang ân tình và như có men say. Theo chị Khéo lúc còn trẻ con, chị thường theo chân đàn anh đàn chị nghe hát ví, xem hát ví ống. Ở làng Hậu lúc đó người ta thường lấy những ống bơ đục lỗ xuyên chỉ và hát ở đầu làng cuối xóm, hát ví và ví ống lúc đó ở Hậu rất thịnh nhưng bây giờ người biết hát ví, nhớ được các trổ hát ví đếm trên đầu ngón tay. Không riêng gì ở Hậu, tại các làng xã khác như Cao Thượng, Nhã Nam hát ví giờ không còn được mấy người nhớ đến, biết đến và số người thể hiện được các trổ hát lại càng hiếm hoi.
    Hát ví, ví ống Tân Yên từng một thời nổi tiếng gần xa.

    Đồ rằng trước đây bên gốc cây đa phủ Nhã Nam thường có những cuộc hát ví của thợ cấy, thợ gặt từ các nơi kéo về gặt thuê, cấy mướn cho địa chủ, hát với nhau có khi hàng tuần trăng. Trong khởi nghĩa Yên Thế ở thời kỳ hòa hoãn lần thứ 2 (1897 – 1909) ở Phồn Xương thường diễn ra nhiều hoạt động văn nghệ trong đó hát ví phổ biến hơn cả và nghe nói Cả Trọng - con trai của Hoàng Hoa Thám là người hát ví rất giỏi. Ngày nay, hát ví, ví ống ở Tân Yên đang mai một và nếu không sớm được bảo tồn gìn giữ e rằng cũng không lâu nữa người ta chỉ biết đến, nhắc đến cái tên còn nội dung các trổ hát ví, cách thức thể hiện ra sao lại là chuyện khác, lúc đó chẳng phải đáng tiếc lắm sao.
    Châu Giang

  6. Thành viên sau đã Bấm nút Thanks (gửi lời cảm ơn) tới nguyenhuy.organ cho bài viết hữu ích này:


  7. #4
    THCS
    Ngày tham gia
    13-09-2013
    Đang ở
    ư
    Bài viết
    6
    Thanks
    2
    Thanked 1 Time in 1 Post
    Ai có beat bài hat ống thì gửi cho xin nhé. Cảm ơn nhiều

  8. #5
    ViAnhEm.com Supporter
    S_III's Avatar
    Ngày tham gia
    18-03-2010
    Đang ở
    Thanh Hóa
    Bài viết
    775
    Thanks
    2,710
    Được THANKS 3,789 lần
    Hồi nhỏ ở nơi mình sống thì đây là 1 trò chơi gọi là " Nghe điện thoại" Ống được bịt bằng giấy xi măng và nối với nhau bằng sợi chỉ. Bên này nói bên kia nghe rất rõ nhưng người ngoài thì không nghe được.
    Trò chơi được nâng thành tầm nghệ thuật hát như ở Bắc Giang thì bây giờ mình mới được biết.
    Có tiền thì đi xe hơi uống bia ôm - Không có tiền thì đi xe ôm uống bia hơi.

  9. #6
    Tiểu học
    Ngày tham gia
    13-06-2015
    Đang ở
    Việt Nam
    Bài viết
    1
    Thanks
    1
    Được THANKS 0 lần
    rất hay . một loại hình nghệ thuạt cần gìn giữ và phát huy đấy ạ

  10. #7
    Tiểu học
    Ngày tham gia
    21-07-2015
    Đang ở
    TarThanh Trì Hà Nội
    Bài viết
    1
    Thanks
    0
    Được THANKS 0 lần
    em chưa được nghe hát ống boa giờ nhưng đọc bài chia sẻ thấy thú vị quá nhỉ

  11. #8
    Banned
    Ngày tham gia
    15-10-2015
    Đang ở
    Tay Ninh
    Bài viết
    11
    Thanks
    4
    Được THANKS 0 lần
    Cái này hồi xưa có làm chơi. Không ngờ người lớn cũng dùng. Vui thiệt.

Quyền viết bài

  • Bạn Không thể gửi Chủ đề mới
  • Bạn Không thể Gửi trả lời
  • Bạn Không thể Gửi file đính kèm
  • Bạn Không thể Sửa bài viết của mình
  •